Dlaczego FORTE
Witold Bilicki

FORTE, wprowadzony na rynek oprogramowania w 1999 roku, zapoczątkował trzecią generację programów do kosztorysowania opracowywanych w Inwestprojekt-Słupsk w okresie ostatnich dziewiętnastu lat. Jego znanymi w kraju poprzednikami są: program do kosztorysowania KST, sprzedawany od 1985 roku, nagrodzony w 1990 roku przez Polskie Towarzystwo Informatyczne oraz Leonardo dostępny od 1994 roku, zdobywca największej liczby punktów i tytułu Chip Tip w teście porównawczym wszystkich najpopularniejszych programów do kosztorysowania w Polsce, zorganizowanym przez magazyn "CHIP".

FORTE to program do kosztorysowania prosty w obsłudze, a jednocześnie umożliwiający rozwiązywanie wszystkich problemów występujących w kosztorysowaniu. Ma cechy i możliwości, które wyróżniają go spośród istniejących na rynku programów i nadają mu specyficzny kształt i charakter. Opisane poniżej możliwości użytkowe i bogaty interfejs uzasadniają nazwę programu.

Kosztorysy a wydruki

	Rys. 1.Tabela kosztorysu jest podstawową formą, na której tworzy się kosztorys.
	Rys. 2. Kosztorysy można tworzyć w oknie dowolnego wydruku pozycyjnego.

Wydruki kosztorysów w programach kosztorysujących są ich efektem końcowym lub ewentualnie wykonuje się je na polecenie użytkownika w trakcie opracowywania kosztorysu, w celach kontrolnych. W programie FORTE wydruki są nie tylko efektem końcowym, ale również formami tworzącymi się na bieżąco i dostępnymi w każdym momencie. Każdą wprowadzoną, czy poprawioną pozycję kosztorysową, można natychmiast zobaczyć w postaci fragmentu dowolnego wydruku. Podstawowym oknem do tworzenia kosztorysów jest tabela kosztorysu. W każdej chwili, poprzez wybór odpowiedniej zakładki, tworzenie kosztorysu można kontynuować w oknie dowolnego wydruku pozycyjnego. Na rys1. pokazana jest tabela kosztorysu z ostatnio wprowadzoną pozycją.

Wybór zakładki np. W2 pokaże ostatnio wprowadzoną pozycję w formie wydruku kosztorysu szczegółowego, na którym można zmienić np. cenę betonu, dopisać lub usunąć pozycję, albo wykonać inną dowolną zmianę (rys.2).

Tak więc wydruki są w tym programie alternatywną do tabeli kosztorysu formą pokazywania jego pozycji. Ze względu na łatwość przełączania się między tabelą kosztorysu i różnymi wydrukami można oglądać ją podczas wprowadzania lub modyfikacji pozycji, albo w najbardziej szczegółowej postaci ze wszystkimi informacjami o jej nakładach i narzutach, w postaci kalkulacji uproszczonej z wyeksponowaniem ilości, ceny jednostkowej roboty i jej wartości, lub wreszcie w układzie składników kalkulacyjnych. Dodatkowo zmieniając parametry wydruków, można zmieniać zakres informacji i ich postać.

Również w prosty sposób decyduje się o układzie stron, kolumn, barwach tła, rodzajach, stylach i kolorach czcionek na wszystkich wydrukach, ich fragmentach oraz w tabeli kosztorysu.

Kosztorysy szczegółowe i uproszczone

	Rys. 3. Pozycje uproszczone mają w kolumnie M (Metoda) literkę U. Literka A oznacza agregat.

Program dopuszcza, aby w jednym kosztorysie mogły występować obok siebie pozycje kalkulowane metodą szczegółową i uproszczoną. Do kalkulacji uproszczonych używane są zaimportowane cenniki robót. Program pozwala również tworzyć i uzupełniać te cenniki na podstawie pozycji kosztorysowych kalkulowanych metodą szczegółową jak i uproszczoną. Każdą pozycję szczegółową można zamienić na uproszczoną i odwrotnie (rys.3).

FORTE jest wyposażony w opcję zapisu dowolnego kosztorysu jako uproszczony. Wówczas wszystkie pozycje uproszczone przepisywane są bez zmian, a pozycje szczegółowe zamieniane na uproszczone, z jednostkowymi cenami robót wyliczonymi metodą szczegółową.

Agregaty

Począwszy od wersji 5.0 w kosztorysie obok pozycji szczegółowych i uproszczonych mogą występować tzw. agregaty (rys.3). Zastępują one elementy lub rozdziały i posiadają swoją ilość i jednostkę miary. Ich ceny importowane są z dostępnych na rynku cenników (zestaw biuletynów zagregowanych) albo mogą być automatycznie wyliczane z wartości pozycji kosztorysowych agregowanych elementów lub rozdziałów. Przecena nakładów kosztorysu może powodować zmianę cen agregatów. Z automatycznie wyliczanych cen agregatów można tworzyć własne cenniki. Również pozycja może być agregatem. Od pozycji uproszczonej różni się tylko tym, że jej identyfikator nie jest zbudowany z numerów katalogów, tabel i kolumn lecz jest zgodny ze strukturą oznaczeń przyjętą w cennikach agregatów.

Cenniki

Możliwości operowania cenami oraz cennikami nakładów i robót mają decydujący wpływ na jakość programu do kosztorysowania. FORTE oferuje w tym zakresie bogactwo funkcji. Cenniki dzieli na nierozerwalnie związane z kosztorysem oraz cenniki zewnętrzne. Te drugie tworzone są przede wszystkim w wyniku importu. Rozróżniane są tutaj cenniki robocizny, materiałów, sprzętu, sprzętu ciężkiego, transportu oraz cenniki robót. Importować można wszystkie popularne cenniki, w tym cenniki z poprzednika programu FORTE - Leonardo. Dzięki kreatorowi, budując odpowiedni słownik, program pozwoli zaimportować dowolny cennik. Cenniki zewnętrzne nakładów i robót można tworzyć na podstawie kosztorysów, aktualizować i kopiować, w całości lub dowolne fragmenty, z innych cenników zewnętrznych, mnożyć ceny zaznaczonych pozycji cennikowych zadanymi współczynnikami, filtrować w różnorodny sposób itp. Jak wspomniano na początku, każdy kosztorys ma swój własny, wewnętrzny cennik – tzw. cennik kosztorysowy ograniczony do ilości nakładów i robót jakie występują w danym kosztorysie. Do wyceny kosztorysu brane są ceny z tego cennika. Charakterystyczną cechą programu jest to, że cennik ten może być w łatwy sposób przeceniany dowolnymi cennikami zewnętrznymi. Program oferuje trzy sposoby przeceny:

• z zachowaniem dotychczasowych cen w cenniku kosztorysowym i przejęciem z cennika zewnętrznego tych cen, które nie występują w cenniku kosztorysowym,
• z wymianą cen z cennika kosztorysowego na ceny z cennika zewnętrznego i zachowaniem pozostałych cen cennika kosztorysowego,
• z wyzerowaniem wszystkich cen cennika kosztorysowego i przyjęciem cen z cennika zewnętrznego.

Cennik kosztorysowy może być przeceniany wielokrotnie, co pozwala przyjmować do niego ceny z dowolnych cenników zewnętrznych. Można również wycofać się z bieżącej przeceny. Skutek przeceny jest natychmiast widoczny w postaci nowych wartości nakładów, pozycji, elementów, rozdziałów, składników kalkulacyjnych wraz z narzutami, wszystkich wartości na wszystkich wydrukach oraz ostatecznej wartości całego kosztorysu. Oprócz opisanej powyżej przeceny, ceny poszczególnych nakładów lub robót można zmieniać ręcznie. Podczas tych operacji program pozwala wyświetlać listy cen danego nakładu – np. materiału lub roboty, występujące we wszystkich widzianych przez program cennikach zewnętrznych i przyjąć jedną z nich do kosztorysu. Bez trudu można również spowodować, aby ceny danego np. materiału, w wybranych pozycjach kosztorysowych, były różne od ceny tego materiału w cenniku kosztorysowym. Do tego celu wykorzystuje się tzw. ceny lokalne. Brak cen nakładów lub robót w cenniku kosztorysowym jest w różnorodny sposób sygnalizowany przez program. Jeden ze sposobów to pokazywanie na tworzonym i dostępnym na bieżąco raporcie nakładów lub robót, które nie mają cen. Kliknięcie pozycji tego raportu umożliwia wprowadzenie ceny. Nakład lub robota, której zostanie wprowadzona cena, znika z raportu. Ceny można również uzupełniać bezpośrednio w cenniku kosztorysowym, w którym program pozwala ograniczyć się tylko do edycji zerowych cen, w tabelach nakładów i na wydukach.

Eksporty i importy

Program został wyposażony w opcje umożliwiające wymianę danych z otoczeniem. Potrafi on importować:

• ceny nakładów, ceny robót i agregatów z płyt CD,
• kosztorysy utworzone w najpopularniejszych programach do kosztorysowania, np. w programach Leonardo, Norma (format ATH), Strix, Zuzia
• bazy norm i nakładów własnych z Leonardo,
• dane do obliczeń ilości przedmiarowych z programów CAD.

Poza tym potrafi eksportować:

• kosztorysy do innych programów kosztorysujących (zapis w formacie ATH),
• wydruki do postaci HTML, która umożliwia przesyłanie ich przez internet i oglądanie przy użyciu przeglądarek internetowych,
• wydruki do programów WORD (podczas tego eksportu tabelki wydruków zamieniane są na tabelki WORDA, co pozwala na modyfikowanie wydruków bez obawy o deformowanie ramek) i EXCEL,
• dane do programów zajmujących się harmonogramowaniem robót (Planista, GetManager),
• dane do programu LISA zajmującego się protokołowaniem i fakturowaniem dla budownictwa (autorstwa Inwestprojekt-Słupsk).

Inne możliwości

Wśród innych możliwości zostaną wymienione tylko te najbardziej charakterystyczne dla FORTE.

	Rys. 4. Prezentacja graficzna składników kalkulacyjnych kosztorysu.

• Po swoich poprzednikach – programach KST i Leonardo, FORTE odziedziczył bardzo elastyczny sposób definiowania składników kalkulacyjnych i narzutów. Jednemu kosztorysowi można przyporządkować wiele takich definicji, z których jedna jest aktywna. Definicje zawierają sposób liczenia składników kalkulacyjnych i narzutów oraz stopy procentowe. Program w każdej chwili pozwala uaktywnić inną spośród przyporządkowanych definicji, przeliczając wg niej wartości składników kalkulacyjnych i narzutów. Wartości te można otrzymywać dla poszczególnych pozycji kosztorysu, jego elementów, rozdziałów i dla całego kosztorysu. Dodatkowo program umożliwia prezentację graficzną tych wartości w postaci wykresów słupkowych lub kołowych (rys.4).
• Dowolne narzuty – np. zysk, mogą być dla poszczególnych pozycji, zamiast stopy procentowej, zadawane lokalnie w postaci wartości.
• Program błyskawicznie liczy, jaka powinna być stawka robocizny dla podanej wartości kosztorysu.
• Pozwala dowolnie modyfikować normy w pozycjach kosztorysowych, np. nakłady jednostkowe, całkowite, kody eto, nazwy nakładów, nazwy robót, ustawiać tzw. nakłady lokalne z kodem lub bez kodu eto.
• Dla wykorzystywanych w kosztorysie nakładów można definiować tzw. zamienniki, które będą dynamicznie zastępowały odpowiednie nakłady w pozycjach kosztorysowych.
• Pozwala na globalne usuwanie nakładów RMS z całego kosztorysu łącznie z pozycjami, które będą dopiero wprowadzane.
• Ceny lokalne nakładów RMS, robót i agregatów. Możliwość globalnego ustawiania lokalności cen nakładów we wskazanym elemencie, rozdziale lub w całym kosztorysie.
• Różne możliwości wyszukiwania robót w bazie katalogów, np. wg podanego fragmentu nazwy roboty.
• Umożliwia również zamrażanie pozycji oraz elementów scalonych łącznie z podrzędną strukturą kosztorysu.
• Program umożliwia elastyczne korzystanie z bazy własnych norm i nakładów oraz z tzw. nakładów lokalnych, bez konieczności zapisywania ich do bazy.
• Mozliwość automatycznej zmiany jednostek miary pozycji kosztorysowych z tzw. wielokrotnych (zgodnych z KNR-ami) na jednokrotne i odwrotnie. Zmianom tym towarzyszą odpowiednie przeliczenia ilości przedmiarowych i nakładów.
• Program ma bazę współczynników korekcyjnych opracowaną na podstawie opisów szczegółowych do katalogów oraz bazę opisów ogólnych i szczegółowych.
• Ciekawą opcją są tzw. parametry ilościowe. Są to dane liczbowe lub wzory definiowane dla całego kosztorysu i wykorzystywane do wyliczania ilości przedmiarowych pozycji kosztorysowych. Danymi tymi mogą być np. wymiary wykopów lub ścian itp. Zmiany tych danych powodują automatycznie przeliczenie ilości przedmiarowych we wszystkich pozycjach, w których były one wykorzystywane. Dodatkowo opcja ta pozwala na obliczanie i zapamiętywanie ilości nie związanych z poszczególnymi pozycjami lecz z całym kosztorysem – np. kubatura budynku, kubatura i powierzchnia dachu itp.
• Opcja grup wartościowych pozwala otrzymywać wartości dowolnie zdefiniowanych grup nakładów – np. wartości materiałów inwestora. Program pozwala zdefiniować do 99 grup wartościowych.
• Podobna do poprzedniej jest opcja grup ilościowych. Ta z kolei pozwala otrzymywać ilości dowolnie zdefiniowanych grup nakładów o tych samych jednostkach miary. Ma ona zastosowanie przy kalkulacji czasu pracy rusztowań, gdy trzeba zebrać robociznę z kilku pozycji albo przy zbieraniu z różnych pozycji ilości betonu, który należy przygotować na placu budowy. Można ją również wykorzystywać dla innych grup nakładów – np. desek lub elementów elektrycznych, itp. Grupę ilościową, podobnie jak parametry ilościowe, można wykorzystywać do obliczeń ilości przedmiarowych pozycji.
• Porównywanie kosztorysów - np. kosztorysów ofertowych przez zamawiajšcego lub tych samych kosztorysów wycenionych różnymi cennikami.
• FORTE obsługuje Wspólny Słownik Zamówień CPV oraz z tworzy wszystkie potrzebne wydruki wymagane przez aktualne przepisy.
• Umożliwia tworzenie i korzystanie z bazy specyfikacji technicznych. Baza ta zawiera połączenia numerów specyfikacji technicznych z podstawami nakładów pozycji kosztorysowych w układzie biur projektowych. Baza ta jest tworzona i aktualizowana w trakcie wykonywania kosztorysów.
• Pozwala tworzyć listy najczęściej używanych katalogów. Listy udostępniane są po kliknięciu odpowiedniej zakładki.
• W FORTE można tworzyć i korzystać z bazy danych o kontrahentach - inwestorach, wykonawcach itd.
• Przyporządkowywanie do dowolnego poziomu kosztorysu obiektów graficznych, np. zapisanych w formie elektronicznej rysunków, projektów, zdjęć.
• Nagrywanie notatek dźwiękowych przy użyciu rejestratora dźwięku oraz dołączanie obiektów dźwiękowych do poszczególnych poziomów kosztorysu. Dołączone obiekty dźwiękowe można odtwarzać bezpośrednio w edycji kosztorysu.
• FORTE potrafi również scalać normy.

Interface użytkownika

	Rys. 5. Na drzewie i w tabeli aktywna jest ta sama pozycja, a w formularzu wyświetla się jej tabela nakładów.

FORTE jest 32 – bitową aplikacją przeznaczoną do pracy w środowisku WINDOWS 95/98/NT/ME/2000/XP. Wykorzystuje tzw. trójdzielne okno złożone z tabeli, drzewa i formularza. Poszczególne elementy tego okna mogą w zależności od potrzeb być włączane i wyłączane. Na rys.5 pokazano kosztorys w oknie ze wszystkimi trzema, wyżej wymienionymi elementami.

Bloki informacji występujące w formularzu mogą mieć postać tzw. okien swobodnych. Użytkownik programu ma wpływ na konfigurację kolumn w oknach. Może kreować ich dowolne zestawy tworząc nowe zakładki. Program pozwala zmieniać szerokości i kolejności kolumn, korzystać z różnorodnych podglądów i podpowiedzi, z szukania nadążnego i szczegółowego. Aby zwrócić uwagę na niektóre dane, wyświetla je czcionką w innym kolorze, tle i stylu. Ustawienie kursora myszki na takiej danej spowoduje wyświetlenie podpowiedzi – opisu. FORTE, jak przystało na aplikację okienkową, pozwala wyświetlać jednocześnie wiele okien, w tym wiele kosztorysów. Dowolne fragmenty kosztorysów można kopiować między sobą. Kopiowanie można wykonywać również na drzewach kosztorysów. Jeśli komputer, na którym pracuje program, jest podłączony do internetu, to aktualizację programu można wykonać automatycznie wybierając odpowiednią opcję. Po wybraniu tej opcji z serwera firmy Inwestprojekt zostaną skopiowane niezbędne pliki, po czym FORTE zostanie zamknięty i uruchomi się program wykonujący aktualizację. Taki bogaty interfejs pozwala użytkownikowi dostosować sposób komunikowania się do swoich bieżących potrzeb oraz upodobań.

   Opis programu >>

INWESTPROJEKT SŁUPSK, 76-200 Słupsk, ul. Kaszubska 45,
tel. (59) 841 37 02, (59) 841 37 05, fax (59) 842 86 48
centrala@inwestprojekt.pl